راه رفتن بعد از تعویض مفصل زانو + نکات مهم

راه رفتن بعد از تعویض مفصل زانو یکی از مهم‌ترین بخش‌های دوره توانبخشی است که شروع درست آن می‌تواند مسیر بازگشت به فعالیت‌های روزمره را هموارتر کند. شاید تصور کنید بعد از جراحی باید مدت زیادی استراحت کنید اما حرکت کنترل‌شده در زمان مناسب، نقش مهمی در کاهش خشکی مفصل و فعال شدن دوباره عضلات دارد. زمان شروع راه رفتن به شرایط جسمی، نوع جراحی و نظر تیم درمان بستگی دارد و بهتر است بدون عجله و مطابق برنامه توانبخشی انجام شود در این مقاله با زمان شروع راه رفتن و نکات مهم آن آشنا می‌شوید.

راه رفتن بعد از تعویض مفصل زانو از چه زمانی شروع می‌شود؟

پس از جراحی تعویض مفصل زانو، در صورت پایدار بودن شرایط بیمار، تیم درمان تلاش می‌کند حرکت و راه رفتن را در اولین زمان مناسب آغاز کند. این روند به کاهش خشکی مفصل، فعال شدن عضلات، بهبود گردش خون و کاهش عوارض ناشی از بی‌حرکتی کمک می‌کند البته نخستین قدم‌ها نیز باید با نظارت فیزیوتراپیست یا تیم درمان انجام شوند.

اولین قدم‌ها در بیمارستان

در ساعات ابتدایی یا روز نخست پس از جراحی، فیزیوتراپیست نحوه نشستن، بلند شدن از تخت، حفظ تعادل و استفاده صحیح از واکر را آموزش می‌دهد. میزان وزن‌گذاری روی پای جراحی‌شده نیز بر اساس شرایط بیمار و دستور پزشک تعیین می‌شود دقت داشته باشید که وجود درد بعد از تعویض مفصل زانو، تورم یا احساس کشیدگی در این مرحله قابل انتظار است اما بهتر است بیمار فعالیت خود را طبق برنامه توانبخشی ادامه دهد.

نکته: راه رفتن کنترل‌شده به فعال شدن عضلات ران، کاهش خشکی زانو و بازگشت تدریجی توانایی انجام فعالیت‌های روزمره کمک می‌کند. در مقابل، استراحت طولانی می‌تواند ضعف عضلات و محدودیت حرکتی را بیشتر کند. از طرف دیگر، افزایش فعالیت فراتر از توان بدن نیز ممکن است درد و تورم زانو را تشدید کند؛ بنابراین میزان حرکت باید متناسب با شرایط فرد و توصیه تیم درمان باشد.

روش صحیح راه رفتن با واکر و عصا

وسایل کمکی مانند واکر و عصا برای حفظ تعادل و کاهش فشار واردشده به زانو در دوره توانبخشی استفاده می‌شوند از همین رو انتخاب وسیله مناسب به عواملی مانند میزان تعادل، قدرت عضلات، وضعیت زانوی مقابل و روند بهبودی بستگی دارد و تنظیم ارتفاع آن نیز برای جلوگیری از فشار به کمر، شانه و مچ اهمیت دارد.

الگوی راه رفتن با واکر

ابتدا واکر را کمی به سمت جلو حرکت دهید و از بلند کردن زیاد آن از سطح زمین خودداری کنید سپس پای جراحی‌شده را داخل محدوده واکر قرار دهید و بعد پای سالم را جلو بیاورید. قدم‌ها بهتر است کوتاه و آرام باشند و هنگام راه رفتن، نگاه رو به جلو حفظ شود تا تعادل بدن بهتر کنترل شود.

در هفته‌های ابتدایی، از برداشتن قدم‌های بلند یا چرخش ناگهانی بدن روی پای جراحی‌شده خودداری کنید. برای تغییر جهت، با قدم‌های کوچک حرکت کنید و کل بدن را به‌آرامی بچرخانید. استفاده از کفش بسته و راحت با کفی ضدلغزش نیز به حفظ تعادل هنگام راه رفتن کمک می‌کند.

چه زمانی می‌توان واکر را با عصا جایگزین کرد؟

زمان کنار گذاشتن واکر برای همه افراد یکسان نیست و باید بر اساس روند بهبودی، میزان تعادل، قدرت عضلات و نحوه راه رفتن تعیین شود. زمانی که فرد بتواند با واکر بدون لنگش شدید و ناپایداری حرکت کند و قدرت عضلات ران نیز بهتر شده باشد، پزشک یا فیزیوتراپیست ممکن است استفاده از عصا را پیشنهاد دهد.

عصا در بیشتر موارد در دست مخالف زانوی جراحی‌شده قرار می‌گیرد تا به حفظ تعادل و کاهش فشار روی پای جراحی‌شده کمک کند. کنار گذاشتن کامل وسیله کمکی نیز زمانی انجام می‌شود که فرد بتواند بدون ناپایداری، لنگش واضح یا افزایش درد پس از فعالیت راه برود.

برای دریافت مشاوره از دکتر محمدعلی قاسمی بهترین جراح ارتوپدی در شیراز فرم زیر را پر کنید.

برنامه پیشرفت راه رفتن بعد از تعویض مفصل زانو در ماه اول

پیشرفت راه رفتن بعد از تعویض مفصل زانو باید به‌صورت تدریجی و متناسب با توانایی هر فرد انجام شود همچتیت توجه داشته باشید که هدف در هفته‌های نخست، افزایش کنترل حرکتی و استقلال در راه رفتن است، نه افزایش سریع مسافت یا کنار گذاشتن وسایل کمکی.

هفته اول

در هفته اول، تمرکز اصلی روی ایستادن، حفظ تعادل و برداشتن قدم‌های کوتاه با واکر است. بهتر است راه رفتن در مسافت‌های کوتاه و چند نوبت در طول روز انجام شود و میزان فعالیت با درد و تورم زانو هماهنگ باشد البته توجه داشته باشید که نحوه صحیح استفاده از واکر و جابه‌جایی ایمن نیز در این مرحله اهمیت زیادی دارد.

هفته دوم

در هفته دوم، با بهتر شدن کنترل زانو و افزایش قدرت عضلات، مسافت راه رفتن به‌تدریج بیشتر می‌شود. فرد همچنان ممکن است برای حفظ تعادل به واکر یا وسیله کمکی نیاز داشته باشد از همین رو تمرین‌های تجویزشده توسط فیزیوتراپیست نیز در کنار راه رفتن به افزایش قدرت و دامنه حرکتی زانو کمک می‌کنند.

هفته سوم

در هفته سوم، فرد در صورت داشتن تعادل مناسب و کاهش وابستگی به واکر، ممکن است با نظر پزشک یا فیزیوتراپیست استفاده از عصا را آغاز کند. قدم‌ها باید همچنان کنترل‌شده و بدون عجله برداشته شوند پس توجه به الگوی صحیح راه رفتن اهمیت دارد تا لنگش یا فشار اضافی روی زانو ایجاد نشود.

هفته چهارم

در هفته چهارم، هدف اصلی افزایش استقلال در راه رفتن و انجام راحت‌تر فعالیت‌های روزمره است. اگر قدرت عضلات، تعادل و کنترل زانو مناسب باشد، ممکن است نیاز به وسیله کمکی کمتر شود. با این حال، کنار گذاشتن واکر یا عصا باید بر اساس وضعیت فرد و نظر تیم درمان انجام شود، نه صرفا بر اساس تعداد هفته‌های گذشته از جراحی.

بیشتر بخوانید: فیزیوتراپی بعد از تعویض مفصل زانو؛ از چه زمانی شروع می‌شود؟

بالا و پایین رفتن از پله بعد از تعویض مفصل زانو

پله‌نوردی نیازمند قدرت عضلات ران، دامنه حرکتی زانو و تعادل بیشتری نسبت به راه رفتن روی سطح صاف است. تا زمانی که فیزیوتراپیست آموزش نداده یا تعادل کافی ندارید، بهتر است از پله به‌تنهایی استفاده نکنید.

ترتیب حرکت روی پله

برای بالا رفتن، ابتدا پای سالم را روی پله بالاتر قرار دهید سپس پای جراحی‌شده و وسیله کمکی را بالا بیاورید. برای پایین آمدن هم ابتدا وسیله کمکی و پای جراحی‌شده پایین می‌روند و بعد پای سالم دنبال آن‌ها حرکت می‌کند، این الگو فشار و نیاز به کنترل زانوی عمل‌شده را کاهش می‌دهد.

نکته: از حمل هم‌زمان کیف، ظرف یا اجسام دیگر روی پله خودداری کنید تا دست آزاد برای نرده یا وسیله کمکی باقی بماند. اگر خانه پله‌های متعدد دارد، آماده‌سازی محل استراحت و وسایل ضروری در یک طبقه در دوره اولیه نقاهت، رفت‌وآمد غیرضروری را کمتر می‌کند.

مهم‌ترین نکاتی که در زمان راه رفتن بعد از تعویض مفصل زانو باید رعایت کرد!

رعایت اصول صحیح راه رفتن بعد از تعویض مفصل زانو به حفظ تعادل، کاهش فشار اضافی بر مفصل و پیشگیری از زمین‌خوردن کمک می‌کند و میزان فعالیت باید به‌تدریج افزایش پیدا کند و هرگونه افزایش درد یا تورم جدی گرفته شود.

• داروهای ضد درد و سایر داروهای تجویزشده را دقیقاً طبق دستور مصرف کنید تا حرکت قابل‌تحمل‌تر شود.
• فرش‌های کوچک، سیم برق، چهارپایه و وسایل اضافی را از مسیر رفت‌وآمد کنار بگذارید.
• در حمام و سرویس بهداشتی از کف‌پوش ضدلغزش، صندلی حمام و در صورت نیاز دستگیره کمکی استفاده کنید.
• دوره‌های کوتاه راه رفتن را در طول روز پخش کنید و پس از فعالیت، برای کنترل ورم استراحت کنید.
• تمرین‌های دامنه حرکتی و تقویت عضله را فقط مطابق برنامه فیزیوتراپی ادامه دهید.
• از رانندگی، ورزش سنگین یا پیاده‌روی طولانی تا زمان تایید پزشک و بازگشت کنترل مناسب پا پرهیز کنید.

با مشاهده چه علائمی هنگام راه رفتن باید با پزشک تماس بگیریم؟

.برخی علائم هنگام راه رفتن بعد از تعویض مفصل زانو می‌توانند نشانه فشار بیش از حد، عارضه یا مشکلی باشند که نیاز به بررسی پزشکی دارد. در صورت بروز علائم غیرعادی یا تشدیدشونده منتظر برطرف شدن خودبه‌خودی آن‌ها نمانید و با پزشک تماس بگیرید.

• افزایش ناگهانی یا شدید درد زانو هنگام راه رفتن یا پس از فعالیت
• تورم شدید یا افزایش تورم زانو نسبت به روزهای قبل
• ناتوانی ناگهانی در تحمل وزن روی پای جراحی‌شده
• احساس بی‌ثباتی شدید یا خالی کردن زانو هنگام برداشتن قدم
• قرمزی و گرمای قابل‌توجه اطراف محل جراحی همراه با ترشح از زخم
• تب و لرز همراه با افزایش درد، تورم یا قرمزی زانو
• درد و تورم غیرعادی در ساق پا که با استراحت کاهش پیدا نمی‌کند.
• تنگی نفس یا درد قفسه سینه که نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.

سوالات متداول درباره راه رفتن پس از تعویض مفصل زانو

جمع‌بندی

راه رفتن بعد از تعویض مفصل زانو باید بخشی از یک برنامه توانبخشی منظم باشد و افزایش مسافت آن به‌تدریج انجام شود. استفاده صحیح از واکر یا عصا، توجه به وضعیت زانو و انجام تمرین‌های تجویزشده به حفظ ایمنی و بازگشت بهتر به فعالیت‌های روزمره کمک می‌کند. برای بررسی روند بهبودی و دریافت برنامه متناسب با شرایط هر فرد، مراجعه به دکتر محمد علی قاسمی و پیگیری توصیه‌های تخصصی ایشان اهمیت دارد.