پوشیدن کفش و جوراب بعد از تعویض مفصل لگن

بعد از جراحی تعویض مفصل لگن، بافت‌های اطراف مفصل مانند عضلات، تاندون‌ها و کپسول مفصل نیاز به زمان برای ترمیم دارند و انجام برخی حرکات می‌تواند خطر دررفتگی یا آسیب را افزایش دهد حتی کارهای روزمره‌ای مثل خم شدن برای پوشیدن جوراب، کفش یا بستن بند کفش، در هفته‌های اول می‌توانند پرخطر باشند. به همنی دلیل راهنماهای فیزیوتراپی و کاردرمانی توصیه می‌کنند از خم شدن بیش از حد و چرخش همزمان تنه پرهیز شود و برای لباس پوشیدن یا بستن کفش از وسایل کمکی بلنددسته استفاده گردد تا ایمنی و بهبود سریع‌تر حفظ شود.

احتیاط‌های پس از جراحی تعویض مفصل لگن

اول از همه، نکته‌ی کلیدی این است که محدودیت‌ها و احتیاط‌ها برای همه یکسان نیستند؛ نوع برش جراحی و نظر جراح یا فیزیوتراپ مشخص می‌کند چه حرکاتی برای شما مجاز است.

احتیاط‌های رایج در روش خلفی (Posterior)

در بسیاری از پروتکل‌ها، به ویژه در روش خلفی توصیه می‌شود:

• لگن بیش از ۹۰ درجه خم نشود؛ یعنی زانو بالاتر از لگن نیاید و برای رسیدن به پا زیاد خم نشوید.
• پاها از خط وسط عبور نکنند و روی هم نیفتند.
• از چرخش داخلی و پیچاندن تنه روی پای عمل‌شده خودداری شود.
  این اصول در منابع آموزشی Hip Precautions و بروشورهای بیمارستانی به‌وضوح ذکر شده و حتی خم شدن برای پوشیدن جوراب یا کفش را پرخطر می‌دانند.

روش قدامی (Anterior) و محدودیت کمتر

در برخی جراحی‌های قدامی، محدودیت‌ها ممکن است کمتر باشد و بعضی جراحان اجازه‌ی خم شدن زودتر را بدهند؛ اما این موضوع همیشه صادق نیست و باید مطابق دستور تیم درمان عمل شود.

نکته: هر روش پوشیدن جوراب یا کفش که در ادامه می‌آید، باید با محدودیت‌های اختصاصی شما مطابقت داشته باشد اگر گفته شده لگن بیش از ۹۰ درجه خم نشود حتما در تمام حرکات این زاویه رعایت شود.

چه زمانی می‌توانم خودم جوراب بپوشم یا بند کفش ببندم؟

زمان دقیق برگشت به فعالیت‌های روزمره بعد از جراحی تعویض مفصل لگن به عواملی مثل سن، قدرت عضلات، انعطاف‌پذیری، تورم، نوع جراحی و نظر جراح بستگی دارد با این حال، در بسیاری از منابع دوره‌ی اصلی احتیاط‌ها حدود ۶ هفته و گاهی تا ۱۲ هفته در نظر گرفته می‌شود. برخی منابع بازه‌ی ۶–۸ هفته را برای برگشت تدریجی به کارهایی مانند بستن بند کفش ذکر می‌کنند و برخی دیگر بازه‌ی ۶–۱۲ هفته را توصیه می‌کنند بروشورهای بیمارستانی نیز تاکید دارند که در این مدت بهتر است از وسایل کمکی برای لباس پوشیدن استفاده شود، مثل جوراب‌پوش، پاشنه‌کش بلند و گیره‌ی بلند استفاده شود.

راهنمای کاربردی برای هفته 1 تا 12 بعد ازعمل شامل موارد زیر می‌شود.

• هفته ۰ تا ۶ استفاده از وسایل کمکی برای پوشیدن جوراب و کفش یا کمک گرفتن از فرد دیگر همچنین بستن بند کفش هم با روش‌های جایگزین مثل بند کشی یا کفش بدون بند انجام می‌شود.
• در هفته ۶ تا ۸ اگر که تیم درمان اجازه دهد و بدون درد یا کشش شدید بتوانید پا را مدیریت کنید کم‌کم مستقل می‌شوید.
• در هفته ۸ تا ۱۲ انعطاف و کنترل بهتر می‌شود و انجام کارها آسان‌تر می‌گردد؛ اما همچنان باید با نظر پزشک یا فیزیوتراپ پیش رفت.

خطرهای رایج هنگام پوشیدن جوراب و کفش بعد از تعویض مفصل لگن

برای اجرای تکنیک‌های ایمن، مهم است بدانید چه حرکاتی ریسک آسیب به مفصل را افزایش می‌دهند:

1- خم شدن زیاد روی پا

نشستن روی صندلی و خم شدن به سمت پنجه برای پوشیدن جوراب می‌تواند زاویه لگن را از ۹۰ درجه فراتر ببرد راهنماهای احتیاط لگن این حرکت را به‌صراحت پرخطر می‌دانند.

2- پیچاندن تنه روی لگن

گاهی برای رسیدن به پای عمل‌شده، فرد تنه خود را می‌چرخاند یا لگن را می‌پیچاند ترکیب خم شدن و چرخش خطر بیشتری نسبت به خم شدن ساده ایجاد می‌کند.

3- بالا آوردن زانو یا قرار دادن مچ پا روی زانوی مقابل

این حرکت در برخی افراد باعث نزدیک شدن به وضعیت پرخطر می‌شود. برخی منابع اشاره می‌کنند که پس از حدود ۶ هفته، این روش برای بستن کفش ممکن است مجاز باشد، اما تنها با تأیید تیم درمان.

بیشتربخوانید: برای کم شدن درد بعد از تعویض مفصل لگن چه کار کنیم؟

ابزارهای کمکی شما در هفته‌های طلایی بعد از عمل

در هفته‌های ابتدایی پس از جراحی، انجام کارهای ساده‌ی روزمره بدون خم شدن یا فشار آوردن به لگن اهمیت زیادی دارد به همین دلیل، بسیاری از بیمارستان‌ها و کاردرمانگران توصیه می‌کنند برای این دوره، چند ابزار کمکی کاربردی تهیه شود تا روند بهبودی آسان‌تر و ایمن‌تر طی شود از مهم‌ترین ابزارهای پیشنهادی عبارتند از:

• جوراب‌پوش (Sock Aid یا Sock Helper) برای برای پوشیدن جوراب بدون نیاز به خم شدن و ایجاد فشار به لگن.
• پاشنه‌کش بلند (Long-handled Shoehorn) برای کمک می‌کند کفش را بدون خم کردن بیش‌ازحد لگن یا زانو بپوشید.
• گیره یا چنگک بلند (Reacher یا Grabber) برای برداشتن وسایل از زمین، گرفتن جوراب یا بالا کشیدن لباس بدون خم شدن.
• بند کشی یا کفش بدون بند باعث می‌شود نیازی به بستن بند کفش نداشته باشید؛ طبق برخی راهنماهای بیمارستانی، استفاده از بند کشی برای کفش‌های بنددار می‌تواند راحتی بیشتری ایجاد کند.

تکنیک‌های ایمن برای پوشیدن جوراب (قدم‌به‌قدم)

در هفته‌های ابتدایی پس از جراحی، حتی یک حرکت ساده مثل پوشیدن جوراب اگر به‌درستی انجام نشود، می‌تواند باعث فشار به لگن و افزایش خطر حرکت اشتباه شود. رعایت تکنیک‌های ایمن و استفاده از روش‌های توصیه‌شده‌ی کاردرمانی، کمک می‌کند این کار روزمره را بدون درد و با آرامش بیشتری انجام دهید.

استفاده از جوراب‌پوش (روش پیشنهادی اصلی)

این روش یکی از رایج‌ترین آموزش‌ها در جلسات کاردرمانی و بروشورهای بیمارستانی است و ایمن‌ترین راه برای پوشیدن جوراب بدون خم شدن محسوب می‌شود.

آماده‌سازی

• روی یک صندلی محکم بنشینید؛ بهتر است صندلی دسته‌دار باشد.
• لگن را تا انتهای صندلی عقب ببرید و از قوز کردن خودداری کنید.
• پاها را صاف روی زمین قرار دهید و پای عمل‌شده را بیش‌ازحد جلو یا بالا نیاورید.

مراحل انجام

• جوراب را روی جوراب‌پوش بکشید، به‌طوری‌که دهانه‌ی آن کاملا باز و آماده‌ی ورود پا باشد.
• جوراب‌پوش را با استفاده از بندهایش روی زمین و مقابل پای عمل‌شده قرار دهید.
• بدون خم کردن زیاد تنه، پنجه‌ی پای عمل‌شده را به‌آرامی داخل دهانه‌ی جوراب قرار دهید.
• با کشیدن تدریجی بندها به سمت بالا، جوراب را آرام بالا بکشید تا به‌درستی روی پا بنشیند.
• در صورتی که احساس کردید بدن شما بیش‌ازحد خم شده است، مکث کنید و وضعیت نشستن خود را اصلاح کنید.

نکته: عجله نکنید حرکات آهسته و کنترل‌شده هم درد را کاهش می‌دهد و هم احتمال انجام حرکات نادرست را کمتر می‌کند.

استفاده از چنگک بلند همراه با جوراب گشادتر

در صورتی که به جوراب‌پوش دسترسی ندارید، می‌توانید از جوراب‌های کمی گشادتر به همراه چنگک بلند استفاده کنید. البته این روش کنترل کمتری نسبت به جوراب‌پوش دارد و ممکن است انجام آن سخت‌ باشد، اما در شرایط اضطراری می‌تواند کمک‌کننده باشد.

تکنیک‌های ایمن برای پوشیدن کفش و مدیریت بند کفش

در هفته‌های ابتدایی پس از جراحی تعویض مفصل لگن، پوشیدن کفش اگر بدون رعایت اصول ایمن انجام شود، می‌تواند باعث خم شدن بیش‌ازحد لگن و افزایش خطر حرکت‌های ممنوعه شود. انتخاب کفش مناسب و استفاده از روش‌های صحیح، کمک می‌کند این کار روزمره را بدون درد و با حداقل فشار به مفصل جدید انجام دهید.

نکات مهم در هفته‌ اول برای کفش بدون بند یا بند کشی

اگر کفش شما بنددار است، بهترین کار این است که از بند کشی استفاده کنید تا کفش مانند کفش بدون بند پوشیده شود، یا به‌طور موقت از کفش‌های راحت، پشت‌بسته، بدون بند و دارای کفی مناسب استفاده کنید. این انتخاب‌ها نیاز به خم شدن و درگیری با بند کفش را تا حد زیادی کاهش می‌دهد.

بستن بند کفش چگونه است؟

در بسیاری از بروشورها توصیه شده است که در هفته‌های ابتدایی از کفش‌هایی که نیاز به بستن بند دارند پرهیز شود یا از بندهای جایگزین استفاده گردد با این حال، اگر اصرار به بستن بند کفش دارید، رعایت نکات زیر ضروری است:

• در صورتی که به شما توصیه شده بیش از ۹۰ درجه خم نشوید، خم شدن به سمت پنجه‌ی پا برای بستن بند معمولاً ممنوع یا پرخطر است.
• برخی منابع اشاره می‌کنند که پس از حدود ۶ هفته ممکن است بتوانید روی صندلی بنشینید و مچ پا را روی زانوی مقابل قرار داده و بند کفش را ببندید، اما این کار فقط زمانی قابل‌قبول است که محدودیت‌های حرکتی شما اجازه دهد و درد یا سفتی وجود نداشته باشد.

روش پوشیدن کفش با پاشنه‌کش بلند

روی یک صندلی محکم بنشینید؛ لگن را عقب صندلی قرار دهید و تنه را صاف نگه دارید.

• کفش را با کمک چنگک بلند یا با دست، بدون خم شدن زیاد، مقابل پای خود بگذارید.
• پنجه‌ی پا را به‌آرامی داخل کفش قرار دهید.
• با استفاده از پاشنه‌کش بلند، پاشنه‌ی پا را داخل کفش سر دهید.
• چند ثانیه پا را روی زمین نگه دارید تا کفش کاملا جا بیفتد، سپس بلند شوید.

نکته: زمانی که به‌طور رسمی از سوی پزشک یا فیزیوتراپ اجازه نگرفته‌اید، بستن بند کفش را به یک دغدغه تبدیل نکنید. استفاده از بند کشی یا کفش بدون بند، بخش عمده‌ی این مشکل را به‌سادگی حل می‌کند.

جوراب‌های ضد آمبولی یا جوراب واریس بعد از عمل

برخی بیماران پس از جراحی لازم است برای مدتی، چند هفته، از جوراب‌های فشاری یا ضد آمبولی استفاده کنند در برخی راهنماهای بیمارستانی تاکید شده است که در صورت نداشتن فردی برای کمک در پوشاندن یا درآوردن این جوراب‌ها، بهتر است از قبل با تیم درمان یا کاردرمانگر هماهنگی‌های لازم انجام شود. از آنجا که این جوراب‌ها مسفت‌ و فشرده‌ از جوراب‌های معمولی هستند:

• پوشیدن و درآوردن آن‌ها بدون ابزار کمکی یا کمک فرد دیگر دشوارتر است.
• در صورت وجود تورم پا به کمک اعضای خانواده یا راهنمایی کاردرمانی نیاز دارد.

اشتباهاتی که ناخواسته هنگام پوشیدن جوراب و کفش پیش می‌آید؟

بسیاری از بیماران بدون اینکه متوجه باشند، هنگام پوشیدن جوراب یا کفش دچار خطاهایی می‌شوند که می‌تواند به مفصل لگن فشار وارد کند. آشنایی با این اشتباهات به پیشگیری از حرکات پرخطر کمک می‌کند.

• نشستن روی تخت نرم یا مبل‌های فرو‌رونده و خم شدن برای پوشیدن جوراب چرا که لگن بیش‌ازحد خم می‌شود و خطر حرکت ممنوعه افزایش می‌یابد.
• گرفتن پنجه‌ی جوراب با انگشتان و کشیدن سریع آن چون تنه به جلو می‌رود، لگن خم می‌شود و تعادل بدن کاهش پیدا می‌کند.
• چرخاندن بدن روی پای عمل‌شده برای رسیدن به کفش
• پوشیدن جوراب در حالت ایستاده

عادت‌ها و تمرین‌های کمکیِ ایمن برای بهبود عملکرد روزمره

در این بخش تمرین درمانی اختصاصی ارائه نمی‌شود، زیرا برنامه‌ی تمرینی باید متناسب با پرونده‌ی پزشکی و شرایط هر فرد تنظیم گردد. با این حال، رعایت چند اصل عمومی و ایمن می‌تواند در بهبود عملکرد، افزایش اعتمادبه‌نفس و انجام راحت‌تر فعالیت‌های روزمره مؤثر باشد:

• تمرین بلند شدن و نشستن کنترل‌شده از روی صندلی، دقیقا طبق آموزش و دستور فیزیوتراپ، به افزایش ثبات بدن کمک می‌کند.
• بالا گذاشتن پا در محدوده‌ی مجاز و انجام راه رفتن‌های کوتاه و مکرر بر اساس برنامه‌ی درمانی، نقش مهمی در کاهش ورم دارد.
• با گذشت زمان و دریافت اجازه از تیم درمان، انعطاف و دسترسی به پا بهتر می‌شود؛ اما این روند باید آرام، کنترل‌شده و بدون فشار یا عجله انجام شود.

پرسش‌های متداول پوشیدن کفش بعد از تعویض مفصل لگن

در نهایت….

پوشیدن کفش بعد از تعویض مفصل لگن اگر با آگاهی و رعایت اصول ایمن انجام شود نه‌تنها خطرساز نیست بلکه به حفظ استقلال بیمار هم کمک می‌کند. استفاده از کفش مناسب، به‌کارگیری ابزارهای کمکی و انجام صحیح حرکات، نقش مهمی در جلوگیری از فشار به مفصل جدید و بروز عوارض دارند توجه به آموزش‌های کاردرمانی و صبور بودن در هفته‌های ابتدایی، مسیر بهبودی را هموار کرده و بازگشت ایمن به فعالیت‌های روزمره را ممکن می‌سازد.