دررفتگی مفصل مصنوعی لگن بعد از عمل؛ علائم و راه‌های درمان

دررفتگی مفصل مصنوعی لگن بعد از عمل یکی از نگرانی‌های مهم بیمارانی است که جراحی تعویض مفصل لگن انجام داده‌اند. اگر پس از عمل با درد ناگهانی، کوتاه شدن پا یا ناتوانی در حرکت مواجه شده‌اید، طبیعی است که نگران سلامت مفصل خود باشید و به دنبال علت این مشکل بگردید. آگاهی از علائم، عوامل خطر و اقدامات لازم در زمان بروز دررفتگی، نقش مهمی در جلوگیری از آسیب‌های بیشتر و بازگشت سریع‌تر به فعالیت‌های روزمره دارد. دکتر محمدعلی قاسمی فوق تخصص جراحی لگن با بررسی دقیق وضعیت بیمار و ارائه راهکارهای درمانی و آموزشی، به بیماران کمک می‌کند تا خطر بروز این عارضه را به حداقل رسانده و بهترین نتیجه را از جراحی تعویض مفصل لگن به دست آورند.

دررفتگی مفصل مصنوعی لگن چیست؟

در جراحی تعویض مفصل لگن، مفصل آسیب‌دیده با یک پروتز مصنوعی جایگزین می‌شود که از یک کاسه و یک سر کروی تشکیل شده است. دررفتگی مفصل مصنوعی لگن زمانی رخ می‌دهد که سر پروتز از داخل کاسه خارج شود و معمولاً با درد شدید، ناتوانی در حرکت و اختلال در راه رفتن همراه است. این عارضه بیشتر در ماه‌های ابتدایی پس از جراحی دیده می‌شود، زیرا بافت‌های اطراف مفصل هنوز به‌طور کامل ترمیم نشده‌اند از همین رو با رعایت مراقبت‌های پس از عمل، خطر دررفتگی کاهش می‌یابد اما این مشکل ممکن است در اثر ضربه، شل شدن پروتز یا انجام حرکات نامناسب در هر زمانی پس از جراحی نیز رخ دهد.

علائم دررفتگی مفصل مصنوعی لگن بعد از عمل

شناخت علائم دررفتگی مفصل مصنوعی لگن بسیار مهم است، چون این وضعیت نیاز به بررسی فوری پزشکی دارد. اگر بیمار بعد از تعویض مفصل لگن دچار درد ناگهانی و شدید شود یا احساس کند مفصل از جای خود خارج شده، نباید به پای خود فشار بیاورد از دیگر علائم این عارضه عبارتند از:

• درد شدید و ناگهانی در ناحیه لگن، کشاله ران یا باسن
• ناتوانی در ایستادن یا راه رفتن
• کوتاه‌تر به نظر رسیدن پای عمل‌شده
• چرخش غیرطبیعی پا به داخل یا خارج
• محدود شدن شدید حرکت مفصل لگن
• احساس قفل شدن یا خارج شدن مفصل
• تورم یا اسپاسم عضلات اطراف لگن

آیا درد بعد از عمل همیشه نشانه دررفتگی است؟

خیر- بعد از جراحی تعویض مفصل لگن، مقداری درد، خشکی، کبودی، تورم و احساس کشیدگی در اطراف مفصل طبیعی است که با گذشت زمان و رعایت مراقبت‌های بعد از عمل بهتر می‌شوند اما درد ناشی از دررفتگی ناگهانی، شدید و همراه با ناتوانی در حرکت دادن پا است پس اگر درد بیمار تدریجی، قابل تحمل و رو به کاهش باشد جای نگرانی نیست اما اگر درد به‌طور ناگهانی و شدید ایجاد شود، بیمار نتواند راه برود پا تغییر شکل بدهد یا مفصل حالت غیرطبیعی پیدا کند احتمال دررفتگی مطرح می‌شود و باید فورا بررسی شود.

علت دررفتگی مفصل مصنوعی لگن چیست؟

گاهی علت به وضعیت بیمار، گاهی به نوع حرکت بعد از عمل و گاهی به کیفیت عضلات و گاهی به موقعیت پروتز مربوط است، شناخت این عوامل کمک می‌کند بیمار بداند چه کارهایی را باید رعایت کند و چه زمانی باید سریع‌تر به پزشک مراجعه کند.

حرکات نامناسب در ماه‌های اول بعد از عمل

در ماه‌های ابتدایی پس از تعویض مفصل لگن، بافت‌های اطراف مفصل هنوز کاملا ترمیم نشده‌اند؛ در این دوره، بعضی حرکات مخصوصا خم کردن بیش از حد لگن، چرخاندن ناگهانی پا، نشستن روی صندلی خیلی کوتاه، چهارزانو نشستن، روی زمین نشستن، خم شدن زیاد برای پوشیدن کفش و جوراب یا بلند کردن جسم سنگین می‌توانند خطر دررفتگی را افزایش دهند از همین رو بیمار باید در هفته‌ها و ماه‌های اول بعد از عمل، دقیقا طبق توصیه پزشک حرکت کند.

ضعف عضلات اطراف لگن

عضلات اطراف لگن نقش مهمی در پایداری مفصل دارند، اگر بیمار قبل از عمل مدت زیادی لنگیده باشد یا به دلیل درد، فعالیت کمی داشته باشد، عضلات اطراف لگن ضعیف می‌شوند و اگر بعد از عمل نیز اتمرینات مناسب انجام داده نشود، این ضعف می‌تواند ادامه پیدا کند. ضعف عضلات باسن، ران و لگن ممکن است کنترل مفصل را کاهش دهد و خطر دررفتگی را بیشتر کند به همین دلیل، فیزیوتراپی و تمرینات تقویتی بعد از عمل اهمیت زیادی دارند.

جایگذاری نامناسب پروتز

یکی از عوامل مهم در پیشگیری از دررفتگی، قرار گرفتن صحیح قطعات پروتز است؛ زاویه کاسه مفصل، موقعیت سر پروتز، اندازه قطعات و تعادل بافت‌های اطراف مفصل باید با دقت تنظیم شود چرا که اگر پروتز در موقعیت مناسب قرار نگیرد، احتمال ناپایداری و دررفتگی بیشتر می‌شود. به همین دلیل، انتخاب جراح باتجربه در تعویض مفصل لگن اهمیت زیادی دارد.

سابقه جراحی قبلی یا مشکلات پیچیده لگن

بیمارانی که قبلا جراحی لگن یا ران داشته‌اند، شکستگی قدیمی دارند، دچار دررفتگی مادرزادی لگن بوده‌اند یا تغییر شکل شدید مفصل دارند، ممکن است جراحی پیچیده‌تری داشته باشند چرا که در این بیماران، آناتومی طبیعی لگن تغییر کرده و احتمال ناپایداری مفصل بیشتر است. در چنین مواردی، برنامه‌ریزی دقیق قبل از عمل و تجربه جراح در جراحی‌های پیچیده لگن اهمیت ویژه‌ای دارد.

زمین خوردن یا وارد شدن ضربه به لگن

افتادن از ارتفاع، زمین خوردن در منزل، لغزش در حمام، تصادف یا ضربه مستقیم به لگن دررفتگی مفصل مصنوعی را به همراه دارد این موضوع به‌خصوص در سالمندان، بیماران دچار پوکی استخوان یا افرادی که تعادل ضعیفی دارند اهمیت بیشتری دارد. به همین دلیل برای کاهش خطر زمین خوردن، باید محیط خانه ایمن شود. استفاده از کفش مناسب، حذف فرش‌های لغزنده، نصب دستگیره در سرویس بهداشتی و حمام و استفاده از واکر یا عصا در صورت توصیه پزشک می‌تواند کمک‌کننده باشد.

شل شدن پروتز در طول زمان

در برخی بیماران، سال‌ها بعد از جراحی احتمال دارد که پروتز شل یا اطراف آن دچار فرسایش استخوانی شود که بروز آن درد، لنگیدن، احساس ناپایداری و در برخی موارد افزایش خطر دررفتگی را به همراه دارد. پس اگر بیماری که سال‌ها قبل تعویض مفصل لگن انجام داده، دچار درد جدید، لنگیدن یا احساس جابه‌جایی مفصل شود، باید توسط پزشک بررسی شود.

چه حرکاتی بعد از تعویض مفصل لگن خطر دررفتگی را بیشتر می‌کند؟

نوع حرکات ممنوع یا محدود تا حدی به روش جراحی و نظر پزشک بستگی دارد، اما به‌طور کلی در دوره اولیه بعد از عمل، بیمار باید از حرکات پرخطر پرهیز کند. بیمار باید از پزشک خود بپرسد که باتوجه به نوع جراحی، دقیقا چه محدودیت‌هایی برای او لازم است.

• خم شدن زیاد از ناحیه لگن
• نشستن روی صندلی خیلی کوتاه
• روی زمین نشستن یا چهارزانو و دوزانو نشستن
• چرخاندن ناگهانی پای عمل‌شده
• خم شدن برای برداشتن جسم از زمین
• خم شدن برای پوشیدن جوراب یا بستن بند کفش
• چرخاندن بدن روی پای ثابت و بلند کردن اجسام سنگین

روش جراحی چه تأثیری بر خطر دررفتگی دارد؟

روش جراحی تعویض مفصل لگن می‌تواند بر میزان آسیب به عضلات، پایداری مفصل و سرعت بازگشت بیمار به فعالیت تأثیر بگذارد. در روش‌های کم‌تهاجمی، تلاش می‌شود آسیب کمتری به عضلات و بافت‌های اطراف مفصل وارد شود، یکی از روش‌های شناخته‌شده در این زمینه، روش دایرکت انتریور است که مسیر جراحی از جلوی لگن خواهد بود یعنی در بسیاری از بیماران می‌تواند با آسیب کمتر به عضلات همراه باشد البته این روش برای همه بیماران مناسب نیست و انتخاب آن باید بر اساس معاینه، عکس، شرایط بدنی و تجربه جراح انجام شود.

دکتر محمدعلی قاسمی، بهترین جراح ارتوپدی در شیراز، جراحی تعویض مفصل لگن را در بیماران مناسب به روش کم‌تهاجمی یا دایرکت انتریور انجام می‌دهند. بسیاری از بیماران از شهرهای مختلف کشور برای بررسی شرایط تعویض مفصل لگن، انتخاب روش مناسب و انجام جراحی تخصصی به شهر زیبای شیراز مراجعه می‌کنند. نکته مهم این است که هدف جراحی فقط کوچک‌تر بودن برش نیست مهم‌ترین موضوع پایداری مفصل، جایگذاری صحیح پروتز، کاهش درد، بهبود عملکرد و کاهش احتمال عوارضی مانند دررفتگی است.

بیشتر بخوانید: تعویض مفصل لگن به روش کم تهاجمی (دایرکت انتریور)

درمان دررفتگی مفصل مصنوعی لگن چگونه انجام می‌شود؟

درمان به علت دررفتگی، تعداد دفعات تکرار، وضعیت پروتز، شرایط عضلات، سن بیمار و وضعیت عمومی او بستگی دارد. گاهی یک بار جا انداختن و آموزش مراقبت‌های دقیق کافی است، اما در موارد تکرارشونده یا پیچیده ممکن است بررسی تخصصی‌تر و حتی جراحی مجدد لازم شود.

جا انداختن بسته مفصل

در بسیاری از موارد، دررفتگی مفصل مصنوعی لگن با جا انداختن بسته درمان می‌شود یعنی بیمار در شرایط کنترل‌شده و با داروهای آرام‌بخش یا بیهوشی کوتاه‌مدت قرار می‌گیرد و پزشک با مانورهای خاص، سر پروتز را به داخل کاسه برمی‌گرداند. بعد از جا انداختن هم عکس گرفته می‌شود تا اطمینان حاصل شود مفصل در جای درست قرار گرفته است سپس پزشک درباره محدودیت‌های حرکتی، استفاده از بریس، فیزیوتراپی یا مراقبت‌های بعدی تصمیم می‌گیرد.

پس از جا انداختن مفصل هم بیمار باید مراقبت‌ها را جدی‌تر رعایت کند تا دررفتگی دوباره تکرار نشود؛ پزشک محدودیت‌هایی برای نشستن، خم شدن، خوابیدن و راه رفتن تعیین می‌کند البته گاهی استفاده از بریس یا وسیله حمایتی توصیه می‌شود. بیمار باید از حرکات ناگهانی پرهیز کند، روی صندلی مناسب بنشیند، از خم شدن زیاد خودداری کند، از وسایل کمکی مثل واکر یا عصا در صورت تجویز استفاده کند و تمرینات تقویتی را طبق نظر پزشک یا فیزیوتراپیست انجام دهد.

چه زمانی جراحی مجدد لازم می‌شود؟

اگر دررفتگی فقط یک بار اتفاق افتاده باشد و علت آن حرکت اشتباه یا ضربه مشخص باشد، ممکن است با جا انداختن و مراقبت‌های بعدی مشکل کنترل شود. اما اگر دررفتگی تکرار شود، پروتز در موقعیت نامناسب باشد، عضلات اطراف مفصل به‌شدت ضعیف باشند، قطعات پروتز فرسوده شده باشند یا شل شدن پروتز وجود داشته باشد، ممکن است جراحی مجدد یا تعویض قطعات لازم شود. جراحی مجدد تعویض مفصل لگن یا رویژن، عمل پیچیده‌تری نسبت به جراحی اولیه است و باید توسط جراحی انجام شود که تجربه کافی در جراحی‌های لگن و تعویض مفصل مجدد دارد.

راه‌های پیشگیری از دررفتگی مفصل مصنوعی لگن

پیشگیری از دررفتگی مفصل مصنوعی لگن از قبل از عمل شروع می‌شود و بعد از عمل ادامه پیدا می‌کند که انتخاب جراح باتجربه، انتخاب روش مناسب جراحی، جایگذاری دقیق پروتز، آموزش بیمار و رعایت مراقبت‌ها همگی نقش دارند.

• یکی از مهم‌ترین عوامل پیشگیری، انتخاب جراحی است که تجربه کافی در جراحی لگن، تعویض مفصل و مدیریت موارد پیچیده داشته باشد. دقت در جایگذاری پروتز و ارزیابی پایداری مفصل حین عمل، نقش مهمی در کاهش خطر دررفتگی دارد.
• بیمار باید توصیه‌های پزشک را دقیق رعایت کند. نحوه نشستن، خوابیدن، راه رفتن، استفاده از سرویس بهداشتی، پوشیدن کفش و جوراب، بالا رفتن از پله و استفاده از واکر یا عصا باید طبق دستور پزشک انجام شود.
• نشستن روی صندلی خیلی کوتاه می‌تواند باعث خم شدن بیش از حد لگن شود و خطر دررفتگی را افزایش دهد پس بهتر است بیمار در هفته‌های اول از صندلی بلند، محکم و دسته‌دار استفاده کند و هنگام نشستن، زانوها نباید خیلی بالاتر از لگن قرار بگیرند.
• بعد از عمل، بیمار نباید برای برداشتن وسایل از زمین یا پوشیدن کفش و جوراب زیاد خم شود به همین دلیل بهتر است از وسایل کمکی مانند پاشنه‌کش بلند، ابزار برداشتن اشیا یا کمک اطرافیان استفاده شود.
• تمرینات تقویتی و فیزیوتراپی باعث بهبود کنترل عضلات اطراف لگن می‌شود، البته تمرینات باید متناسب با مرحله بهبودی و زیر نظر پزشک یا فیزیوتراپیست انجام شوند.
• برای کاهش خطر سقوط، بیمار باید محیط خانه را ایمن کند، فرش‌های لغزنده، سیم‌های روی زمین، نور کم، دمپایی نامناسب و حمام لغزنده می‌توانند خطر زمین خوردن را افزایش دهند. استفاده از کفش مناسب و دستگیره در حمام و سرویس بهداشتی مفید است.

دررفتگی مفصل مصنوعی لگن در چه بیمارانی بیشتر دیده می‌شود؟

دررفتگی ممکن است در هر بیماری رخ دهد اما احتمال آن در بعضی افراد بیشتر است. بیمارانی که سابقه جراحی قبلی لگن دارند، کسانی که دچار ضعف عضلانی شدید هستند، افراد سالمند، بیماران با بیماری‌های عصبی عضلانی، بیماران با تغییر شکل شدید لگن، کسانی که مراقبت‌های بعد از تعویض مفصل لگن را رعایت نمی‌کنند و افرادی که دچار زمین خوردن یا ضربه می‌شوند، بیشتر در معرض خطر هستند همچنین در جراحی‌های مجدد یا رویژن تعویض مفصل لگن، خطر دررفتگی می‌تواند بیشتر از جراحی اولیه باشد، زیرا بافت‌ها و استخوان‌ها قبلاً تحت تأثیر جراحی یا فرسایش قرار گرفته‌اند.

چه زمانی باید فوری به پزشک مراجعه کرد؟

اگر بعد از تعویض مفصل لگن درد ناگهانی و شدید لگن، ناتوانی در ایستادن یا راه رفتن، تغییر شکل یا چرخش غیرطبیعی پا، کوتاه شدن ناگهانی پا، احساس خارج شدن مفصل از جای خود، درد شدید پاززمین خوردن، تورم شدید یا بی‌حسی همراه با درد ایجاد شد، بیمار باید سریعا به پزشک یا مرکز درمانی مراجعه کند و در چنین شرایطی هم بیمار نباید تلاش کند مفصل را خودش جا بیندازد یا با درد شدید راه برود. این کار می‌تواند باعث آسیب بیشتر شود.

آیا دررفتگی مفصل مصنوعی لگن خطرناک است؟

دررفتگی مفصل مصنوعی لگن یک وضعیت جدی است اما اگر به‌موقع تشخیص داده شود و درست درمان شود در بسیاری از موارد قابل کنترل است. خطر اصلی زمانی بیشتر می‌شود که دررفتگی تکرار شود، پروتز آسیب ببیند، استخوان اطراف مفصل دچار شکستگی شود یا بیمار دیر مراجعه کند. بنابراین آگاهی بیمار از علائم و مراجعه سریع، اهمیت زیادی دارد. آموزش قبل از ترخیص و توضیح دقیق مراقبت‌های بعد از عمل می‌تواند از بسیاری از مشکلات جلوگیری کند.

نقش بیمار در پیشگیری از دررفتگی

موفقیت جراحی تعویض مفصل لگن فقط به جراح وابسته نیست بیمار نیز نقش مهمی در نتیجه نهایی دارد. رعایت محدودیت‌ها، انجام تمرینات مناسب، استفاده صحیح از واکر یا عصا، مراقبت از زخم، مصرف داروها، جلوگیری از زمین خوردن و مراجعه منظم به پزشک همگی در کاهش عوارض مؤثر هستند. بیمار باید بداند که درد کمتر بعد از عمل به معنی آزاد بودن همه حرکات نیست. حتی اگر حال عمومی بیمار خوب باشد، بافت‌های اطراف مفصل هنوز برای ترمیم کامل به زمان نیاز دارند.

سوالات متداول درباره دررفتگی مفصل مصنوعی لگن

جمع‌بندی

دررفتگی مفصل مصنوعی لگن بعد از عمل یکی از عوارض مهم تعویض مفصل لگن است که با درد شدید، محدودیت حرکت و ناتوانی در راه رفتن همراه می‌شود و نیاز به بررسی فوری دارد. این عارضه به طور معمول در اثر حرکات نامناسب، ضربه، ضعف عضلات یا مشکلات مربوط به پروتز ایجاد می‌شود و بسته به علت، با جااندازی یا جراحی درمان خواهد شد پس رعایت مراقبت‌های پس از عمل و مراجعه به جراح باتجربه، نقش مهمی در پیشگیری از این مشکل دارد. دکتر محمدعلی قاسمی با تجربه در جراحی‌های تخصصی لگن و تعویض مفصل ران، خدمات تشخیص و درمان این عارضه را به بیماران ارائه می‌دهند.